Muziek hield ons op de been

Joodse musici werden geweerd. Musici werden heel goed betaald en verdienden beter dan ooit. Optredens werden gecontroleerd. Dat leidde tot verarming van de muziekcultuur. Toch werden Nederlandse liedjes overal gespeeld en gezongen. Muziek gaf tegenwicht aan de ellende van alledag en hield ons op de been. 

Dansorkesten

Bekende dansorkesten waren: De ‘Ramblers’(de Engelse naam werd verboden); Dick Willebrandts, Boyd Bachmann en Ernst van ’t Hoff, die in Duitsland furore maakte. Heel populair waren tango-orkest Malando, met onder andere de internationale tophit Olé Guapa, en de Kilima’s, die zogenaamde Neder-Hawaiiaanse muziek speelden en zongen. Bekende componisten waren Han Dunk en Jaap Valkhoff. Een van de meest populaire zangers was Eddy Christiani. Bekende songs van hem waren: ‘Diep in mijn hart’, ‘Zonnig Madeira’, ‘Als op Capri’ en dergelijke Het gaat te ver om hier nog meer te noemen.

Radio Oranje

Jetty Paerl van Radio Oranje was erg populair met haar ironische of sarcastische liedjes vanuit Engeland, die heimelijk werden gezongen, zoals bijvoorbeeld ‘Op de hoek, van de straat, staat een NSB-er’. Luisteren naar Radio Oranje was levensgevaarlijk, evenals het lezen van verzetskrantjes of pamfletten en krantje “De vliegende Hollander”, dat uit vliegtuigen werd geworpen en ons tot grote vreugde voorzag van het echte nieuws. Vera Lynn (radio Oranje) natuurlijk niet te vergeten met haar prachtige nostalgische songs met ‘We’ll meet again’ als hoogtepunt. Daar zwijmelden we bij. 

Duitse muziek

Duitse muziek was tot op zekere hoogte ook erg populair. Lale Andersen, die het lied ‘Lili Marleen’ onsterfelijk populair maakte, vooral als ‘soldatenschlager’ bij het Duitse front van Generaal Rommel in Afrika, waar het luidkeels werd uitgezongen. Het was zelfs zo, dat Lili Marleen ook populair werd in de geallieerde frontlinies, die het hoorden en overnamen. Ze maakten zelfs een eigen versie onder de naam ‘Lady of the lamplight. De Nazi”s vonden het lied maar niks. Te melancholiek en ondermijnend voor het moreel van de soldaten. Lale Andersen viel in ongenade en mocht het niet meer zingen. Toch werd het zelfs na de oorlog nog een tophit in de USA. De Duitse Marlene Dietrich, die Hitler haatte, zong het lied alleen in de USA met Engelse tekst.

Marika Rökk. Hongaarse zangeres, danseres en actrice. Na een carrière in Parijs, USA en UK werd ze met een vorstelijk inkomen gecontracteerd door de Duitse filmIndustrie, de UFA, en werd één van de belangrijkste filmsterren in Duitsland met voor die tijd gewaagde sensuele rollen in revuefilms en operettes, die ook in Nederland zeer gewild waren. Ik keek mijn ogen uit.

Zarah Leander was een geweldige Zweedse zangeres, die in de 30-er jaren een fenomenaal contract kreeg van de UFA in Duitsland. Zij werd de grootste ster van Duitsland in tientallen films, vooral als zangeres met schlagers als ‘Ich weiss, es wird einmal ein Wunder geshe’hen’, ‘Kann denn Liebe Sunde sein’, ‘Wunderbar en nog veel meer. Haar films waren enorm succesvol, ook in Nederland. Zij werd zelfs een wereldster. In 1943 keerde zij terug naar het neutrale Zweden, waar zij koel werd ontvangen en nooit meer haar grote status terug kreeg.

Heinz Rühmann was een filmacteur en toneelspeler. Hij speelde voornamelijk ontwapenende of komische rollen in tientallen films, die ook in Nederland zeer gewild waren. Hij maakte in de film ‘Quax de Brokkenpiloot’ het lied ‘Heimat, deine Sterne’ mateloos populair. Het werd overal gezongen. Na de oorlog had hij een lange carrière als film- en toneelacteur.

Johannes Heesters was een beroemde Nederlandse operettezanger, die furore maakte in Oostenrijk en Duitsland, waar hij duizenden malen heeft opgetreden. Hij was omstreden, omdat hij in Duitsland woonde en met de Nazi’s zou heulen, hetgeen later onjuist bleek. Hij zong: ‘Ich werde 100 Jahre alt’. En dat klopte. Hij werd 108 jaar oud.

Bioscopen

Alle bioscopen en theaters in het centrum van Rotterdam waren verwoest, alleen het Luxor theater had de ramp overleefd. Wij gingen vaak naar Capitol op de Nieuwe Binnenweg en Arena op de Kruiskade, waar wij de brallende oorlogsjournaals vooraf voor lief namen. De UFA bracht best wel mooie films zoals ‘Die goldene Stadt’ met Christina Söderbaum, die zich afspeelde in Praag. Voorts revuefilms, operettes en komedies. Oorlogsfilms werden door ons gemeden. Heel populair was Monopole, een kleine bioscoop aan de Hoogstraat in Schiedam met circa 320 zitplaatsen en een klein balkon. Veel baldadig jong publiek, dat bij spannende ffilms soms nogal tekeer ging. Ze kropen bijna over je heen. Zij waren verzot op avonturen- en cowboyfilms, tot die in 1941 verboden werden toen de USA en Duitsland elkaar de oorlog verklaarden.

Theater 

We gingen een enkele maal naar het theater. Samen met mijn moeder, die dol was op operette. Ik herinner me ‘Die lustige Witwe en ‘Gasparonne, König der Räuber. Ook waren er soms revuevoorstellingen in de feestzaal Odeon. Eénmaal stond ik daar zelf op het toneel in een avond met de voetbalclub Neptunus, waar ik lid van was.

Tot zover muziek, bioscoop en theater in oorlogstijd.

Martin J. Landman

Gouda