De Utrechter Week 02 - page 7

Ken je dit nog? Op de foto een bijzonder gebouw in Utrecht dat jaren geleden te maken kreeg met een
grote brand. Weet u nog om welk gebouw het ging en wanneer dit zich afspeelde? Heeft u herinneringen
aan het pand of aan deze gebeurtenis? We zijn uiteraard heel nieuwsgierig naar uw verhalen. Stuur uw
herinneringen naar De Oud-Utrechter, Postbus 615, 3500 AP Utrecht of per mail naar info@deoud-
utrechter.nl.
Jan Hoogendoorn: “De sterrenwacht (op de hol)
staat in mijn geheugen gebrand. Mijn geboorte-
huis (1950) stond hier een paar honderd meter
vandaan. Mijn vader bracht hier dagelijks boter,
kaas en eieren, zoals je dat toen noemde. Het
was voor hem een heidens karwei zijn bakfiets
dagelijks de hol op te duwen, naar de ingang van
de sterrenwacht, met vier loodzware verzinkte
melkbussen en stalen kratten met glazen flessen
vla, yoghurt en pap. Kaas, boter en eieren zaten
in een houten kist, die midden op zijn bakfiets
stond. In de winter ging-ie met bakfiets en al een
keer onderuit, toen-ie het talud afgleed. De melk
verdween onder de sneeuw. Oorkleppen? Hoezo?
Met gevolg dat de randen van zijn oren afvroren.
Ik zeg weleens: “Wij weten niet wat werken is.”
Op de sterrenwacht zwaaide professor De Jager
de scepter in de jaren ‘50. Hij bracht mijn vader
de interesse bij voor wat zich boven ons hoofd
afspeelt, waardoor er een grote diversiteit aan
sterren- en planetenboeken in onze boekenkast
verscheen. Het toeval wil, dat wij in de jaren ‘80
wekelijks gingen dansen bij dansschool De Rijk,
waar professor De Jager ook lid van was. Was
er bij een speciale gelegenheid een redevoering
nodig, dan stond (niemand beter dan) professor
De Jager achter de microfoon. Hij zei mij wel-
eens: “Nu ik met pensioen ben, kom ik eigenlijk
pas echt toe aan mijn vak, in plaats van dagelijks
managen, regelen en besturen.”
Bill Verheul: “Deze foto geeft de sterrenwacht
weer. In de winter sneeuwballen gooien en sleetje
rijden. Roetsj naar beneden ... bijna in het water.”
Bert Dijkers: “lk was vandaag bij de Primera
in Harmelen en heb daar de nieuwe De Oud-
Utrechter meegenomen. lk ben geen rasechte
Utrechtenaar, maar er staan weleens stukjes in
over bepaalde delen van Utrecht waaraan ik veel
herinneringen heb. Bij het openslaan van het blad
zag ik op pagina 7 links onderin een wel zeer
bekend gebouw. De Sonnenborgh! lk herkende
het direct aan de witte koepel rechts bovenin.
Hier staat de moderne elektronisch gestuurde ster-
renkijker opgesteld. lk meen dat de kijker 800x
vergroot. Van oudsher is de Sonnenborgh een
bolwerk, dat keizer Karel V rond de tweede helft
van de 16e eeuw liet bouwen ter verdediging van
de stad Utrecht. Hier werd later het KNMl opge-
richt, door Buys Ballot. Thans is het een museum
en publiekssterrenwacht. ln het verleden heb ik
via een installatiebureau een paar dagen in een
deel van het museum aan de centrale verwarming
gewerkt. ln 2011 ben ik er nog eens geweest,
omdat er ‘s avonds een lezing werd gehouden
over het heelal en er mocht door de sterrenkijker
gekeken worden. De planeet Venus zou goed
zichtbaar zijn in oostelijke richting. Maar dat was
een teleurstelling, aangezien de omstandigheden
niet optimaal waren. Het was namelijk bewolkt.
Na afloop heb ik nog enkele boeken en een ster-
renschijf gekocht. En natuurlijk een paar vragen
gesteld aan de sterrenkundige. Waarom dijt het
heelal uit (en wel met de snelheid van het licht!!)?
Wanneer je bijvoorbeeld een ballon opblaast zet
deze uit, omdat er ruimte aanwezig is. Simpel
gezegd; er zou oneindig veel ruimte buiten het
heelal aanwezig moeten zijn. Hij had er geen
antwoord op. Hij dacht aan een vijfde dimensie
en dimensies van een nog hogere orde. lk vond
het antwoord destijds niet erg bevredigend. En
nog steeds niet. De vraagstelling; waarom dijt het
heelal uit intrigeert mij nog altijd!”
H. Morsch: “Op de foto sterrenwacht Sonnen-
borgh aan de Maliesingel. Ik heb daar goede her-
inneringen aan uit mijn studietijd in de jaren 80;
mooie bibliotheek, en bij mooi weer thee of koffie
op het balkon. Ik woon niet meer in Utrecht, werk
er nog wel, en de herinneringen aan die tijd en die
stad blijven levend, ook door De Oud-Utrechter.”
Daniel von Asmuth: “Op de foto in De Oud-
Utrechter van 13 december ontwaarde ik de koe-
pel van de Sonnenborgh aan de Tolsteegsingel.
Dit gebouw werd als sterrenwacht gebruikt door
de Illustere Hogeschool alias Rijksuniversiteit
Utrecht, totdat het eind van de eeuw niet meer
voldeed wegens onder andere lichtvervuiling
en aan een volkssterrenwacht werd gedoneerd.
Ik ben er in 1979 als eerstejaarsstudent geweest
onder begeleiding van onze mentor, die Ster-
renkunde studeerde. De koepel kan draaien en
het dak worden geopend. We mochten door de
grote kijker kijken, maar door de vele bewolking
vielen er weinig sterren te observeren. Ik richtte
de kijker op een verlicht raam in de verte en kon
inderdaad scherp stellen met een enorme vergro-
ting. Er viel weinig pikants te zien.”
Ad Moelands: “Natuurlijk herken ik de oude
Utrechtse sterrenwacht Sonnenborgh, op een
heuvel in de binnenbocht van de Singel. Heel
vroeger is daar ook het KNMI gestart. Als student
heb ik daar een aantal jaren doorgebracht, eind
jaren zestig, begin jaren zeventig. Tijdens de
koffiepauze met medewerkers en studenten koffie
drinken op het dakterras aan de singelkant. Onder
het ronde koepeltje rechts was een spiegelkijker,
in het midden de zonnekijker met Lyot-filter, en
in de koepel linksachter de oude Mertz-kijker,
met een 30 cm lens, en een lengte van een meter
of vier. Ik herinner me nog goed dat ik samen met
een medestudent met die kijker een aantal avon-
den/nachten foto’s moest maken van de sterren
voor een studieonderzoekje. Dat ging als volgt.
Dak opendraaien en koepel en kijker richten.
Fotocamera achter de Mertz-kijker hangen die
als lens diende. En dan de sluiter openzetten. Een
foto nemen duurde 30 minuten. Dat gaf ons net
genoeg tijd om met de fiets naar het café onder-
aan de heuvel te rijden, een biertje te drinken, en
dan weer naar boven om de sluiter van de camera
weer dicht te zetten. Vier biertjes en twee uur
later hadden we vier foto’s voor ons onderzoek.
Alweer flink wat jaren zit daar Stichting de Koe-
pel met een amateursterrenwacht. Goed voor het
behoud van een prachtig oud gebouw.”
Bas van den Boom: “Zag ik daar de dakfoto van
mijn bekende gebouw in De Oud-Utrechter staan:
de sterrenwacht Sonnenborgh (oud het KNMI) in
Utrecht aan de Maliesingel. In de rechterkoepel
staat de telescoop voor waarneming naar planeten
en nevels. De linkerkoepel wordt gebruikt voor
zonwaarneming. Op het dak staat de zonnelens
en via spiegels kun je op de begane grond de
zon op een scherm waarnemen. Intussen is de
sterrenwacht gemoderniseerd met een prachtige
winkel, waar menigeen loopt te likkebaarden
van de astronomische apparatuur om thuis mee
waar te nemen. Jaren geleden volgde ik iedere
maand de lezingen van de Sterrenkundigen Kring
Minnaert, (SKM) in de oude collegezaal met z’n
houten banken. Het bestuur (voorzitter Frans)
had nog een secretaris nodig; die vacature heb ik
aangenomen. Ik had de vrijheid de onderwerpen
voor de maandelijkse bijeenkomsten te organise-
ren. Zo kwamen mijn interessantste onderwerpen
mooi in beeld. De bestuursvergaderingen waren
in de bibliotheek, een museum op zich. Waar de
namen van bekende sterrenkundigen in voorkwa-
men zoals van Galileo, Buys Ballot en Minnaert.
Conservator van de sterrenwacht was Henk
Nieuwenhuis (nu bij het Planetarium Eise Eisinga
in Franeker). Hij hield ook lezingen voor een
collegezaal vol enthousiaste toehoorders. Henk
sprak de taal van de mens (niet zo technisch). Na
zo’n avond ging iedereen met rode wangen van
inspanning en ontdekking naar huis. Het was een
interessante en leerzame tijd, ook omdat ik zelf
met m’n telescoop waarneem. En aan groepen
kinderen doorgeef wat er zoal in het hemelruim
boven ons rond draait en voorbij schiet.”
Sterrenwacht inspiratiebron voor velen
Op de Ken je dit nog-foto in De Oud-Utrechter van 13 december was de sterren-
wacht Sonnenborgh te zien. En het was opvallend hoeveel lezers daar op reageer-
den. Hieronder treft u een bloemlezing uit al die reacties met herinneringen aan
een bijzonder gebouw waar bijzondere dingen gebeurden en gebeuren.
De Oud-Utrechter - Dé gratis krant voor de echte Utrechter
Dinsdag 10 januari 2017
pagina 7
Ken je dit nog?
Nr.
Nr.
1,2,3,4,5,6 8,9,10,11,12,13,14,15,16
Powered by FlippingBook