De Utrechter Week 26 - page 11

Al op jonge leeftijd was Gijs een
muzikaal jochie, vaak hebben wij ons
afgevraagd van wie hij dit dan wel
mocht hebben. Niet van zijn ouders,
zij speelden geen noot, alleen op
verjaardagen of partijen zongen zij het
hoogste lied. Bij Gijs was dat anders,
daar stroomde muziek door de aderen.
Negen jaar is hij als hij gitaar speelt,
al snel erna de accordeon en piano.
Later volgen klarinet en saxofoon.
Deze laatste zou zijn leven volledig
gaan beheersen. Na een technische
opleiding te hebben gevolgd, die hem
onvoldoende boeide om daarin zijn
toekomst en levensgeluk te vinden.
Zijn onbedwingbare drang muziek
te maken, dat is zìjn uitdaging. Deze
onrustige gevoelens, maakten hem tot
een beginnend nomade. Een geest en
lichaam vol van muziek, daar moest
toch wat mee gedaan worden!
Reprimande
Vader, Willem Hendriks, enthousias-
meerde zijn zoon zich te scholen in
de muziek. Een toelatingsverzoek tot
opleiding aan het Utrechts Conser-
vatorium werd ingediend. Vol goede
moed en gezonde spanning toog hij
met zijn klarinet en saxofoon naar de
auditie. De commissieleden spraken
hem direct toe met de vraag, “Wat zit
er in die kisten?” Daarop kreeg hij van
hen de aanbeveling, “Die kist met de
saxofoon, die kan je wel dicht laten,
niet meer meebrengen, dat instrument
is hier uit den boze.” Met deze repri-
mande was zijn voorspelen tot de helft
van zijn kunnen teruggebracht.
Anders dan nu was er destijds geen
specifiek gerichte jazzopleiding, deze
was geheel gebaseerd en gericht op
de ‘klassieke’ muziek. Een muziek-
richting waarvoor het hart van Gijs
niet klopte. Er was nog iets dat Gijs
in de weg stond, hij beheerste maar
matig het muzieknotenschrift, hetgeen
een zwaartepunt in de toelatingseis
vormde. (Citaat: ‘Het belangrijkste
in de muziek staat niet in de noten’,
Gustaf Mahler).
Zijn auditie begon dus met een handi-
cap. Desondanks werd hij toegelaten
voor de opleiding ‘concert-klarinet’,
met bijvak piano. De commissieleden
hadden hem goed geobserveerd, hun
besluit was genomen op zijn uitmun-
tende ‘muzikale gehoor’. Gijs speelt
alles wat hij - eerder - gehoord heeft,
in combinatie met een zeer groot
improvisatievermogen.
De grote moeite die hij had met de
klassieke muziek en de daaraan ver-
bonden - verplichte - uitvoeringen en
optredens, nam hij voor lief. Geheel
tegen de regels van het opleidingsin-
stituut, week Gijs in de weekeinden
uit naar de muziek waar zijn hart
lag; zijn passie, Jazz! Dan speelde
hij ‘de sterren van de hemel’. Dit tot
groot ongenoegen van zijn leermees-
ters. Maandagmorgen, terug op het
conservatorium, konden zij van zijn
‘mondstand’ al aflezen welke muziek
hem had beziggehouden.
Gestopt
In het derde jaar van de opleiding
bloeide hij op bij het componeren,
dat maakte hem vrij. Zijn docenten
beslisten anders, voor compositie was
hij te laag geschoold.
Dit kon alleen met een hbs-opleiding
gevolgd worden. Volgens Gijs was dit
alleen toegankelijk voor de elite.
In het laatste studiejaar barstte de
bom. Gijs had er meer dan genoeg
van en besloot te stoppen met zijn
‘klassieke muziek’-studie. Hij richtte
zijn zinnen op de ‘moderne jazz’;
Hip Hop, Bebop, Rhythm en Blues,
gespeeld door Charly Parker, Miles
Davis, Art Blakey, John Coltrane.
Zó wilde hij spelen! Gijs stond aan
het ‘prille’ begin van Jazz in Utrecht.
Speelde aan de gracht, in de kelder,
Jazzclub Persepolis. Hier traden zij
op, de wereldsterren, Dexter Gorden,
Johnny Griffin en Sonny Rollins, zijn
idool.
Ook Nederlandse grootheden als Wes-
sel Ilcken en Rita Reis traden hier op.
Begeesterd
Gijs was begeesterd, hij wilde meer!
Maar hoe? Hij volgde zijn ‘muzikale
hart’, liet alles achter zich, vertrok
spoorslags, zonder vaste afspraken en
reisde af naar Duitsland. Frankfurt am
Main als eindbestemming. Hier moest
het te vinden zijn, op/bij de Ameri-
kaanse legerbasis, daar zijn de ‘Big
Bands en gelijkgestemde musici’. Een
muzikale hemel ging voor hem open
en hij speelde hij dat het een lieve lust
was. Hier verloor hij zijn ‘hart’. Een
prachtige dame, bedienend achter de
bar, Sonja, stal zijn hart. Zijn, hun
leven, werd nog mooier. Wonen in
Duitsland en Frankrijk. De band reisde
rond, op tournee door Europa en
Noord-Afrika, een leven vol muziek.
Na jarenlang omzwerven belandden
Gijs en Sonja in 1966 weer in Neder-
land en de stad Utrecht. Kort daarop
traden zij in het huwelijk, Sonja werd
Gijs z’n ‘muze’. Zij nemen intrek in
een woning aan de Catharijnesingel
92bis. De vrije jaren waarin alles mo-
gelijk was, waren voorbij. Nu kwam
het erop aan een leven in de Neder-
landse jazzwereld te vinden. Er moest
brood op de plank en Gijs ging spelen
in het VARA-dansorkest, waarmee
hij een vast en stabiel (basis)inkomen
verdiende. Vanuit zijn voorgaande
bevoorrechte situatie overzag hij de
stand van de jazzcultuur op vader-
landse bodem, maar vond daarin niet
de richting die hij voorstond. In de
tijd gezien en de ontwikkeling van de
jazzmuziek stelde hij dat deze, volgens
hem, had stilgestaan. Deze conclusie
bracht hem tot de uitspraak ‘Dan moet
ik mezelf maar uitvinden’.
Broeinest
Na twee jaren aan de Catharijnesingel
vonden zij een geschikt, nieuw onder-
komen en verkasten naar de 1e Achter-
straat 3, aan de rand van Wijk C. Een
woning op een mooie locatie, gelegen
aan een pleintje, aan het eind van de
Oudegracht. Uitkijkend op en over de
Stadsbuitengracht-Weerdsingel oost-/
en westzijde- Bemuurdeweerd met
het sluisje - en het begin van de rivier
de Vecht. De woning had een vrije
en ruim bemeten benedenkamer die
uiterst geschikt was als oefenruimte.
Dit werd zijn broeinest, hier werd
gezweet, gevloekt, hersenen gepijnigd,
noten gekraakt, de mooiste muziekly-
rieks worden er gecomponeerd. Om-
wonenden ondervonden vrijwel geen
hinder van zijn repeterend getoeter. Al
zoekend vond Gijs ‘zijn muziekstijl’.
Muzikanten werden door ‘zijn stijl’
getroffen, publiek weet hij aan zich te
binden. Met ‘zijn muziek’ trekt hij niet
alleen volle zalen dicht bij huis, ook
reisde hij door Europa en Noord-Ame-
rika, ontmoette en speelde succesvol
met vele grootheden in de jazz.
Kerkorgel
Aanvankelijk was Gijs weinig geïnte-
resseerd in het kerkorgel. Dat veran-
derde toen hij tijdens een jazzfestival
in het Franse Lusserte improviseerde
met organist Jacques Schoenbeck. Dit
leidde tot een aantal concerten met
Schoenbeck in Frankrijk en Neder-
land. Vervolgens kwam hij in contact
met Willem Tanke, die nieuwe compo-
sities schreef, waarop Gijs probeerde
iets zinnigs te doen.
In 2001 kwam organist Berry van Ber-
kum op z’n pad, met wie hij diverse
concertuitvoeringen gaf, zoals in de
Utrechtse Domkerk en Nicolaïkerk.
Ook in andere Nederlandse steden
vulden zij kerken met hun klanken.
Belangrijk voor hem was dat de
‘swing’ behouden bleef, hetgeen met
de akoestiek van de kerken niet een-
voudig is. Het publiek wilde hij geven
waarvoor ze naar de kerk kwamen en
dat is in de eerste plaats ‘vertroosting
en warmte’, aldus Gijs.
Gijs speelde in de big band van Boy
Edgar, waaraan hij veel spelplezier
beleefde en meerdere keren op North
Sea Jazz. In 1967 richtte hij zijn groep
‘Full House’ op, met daarin de bassist
Bart Ruiter en gitarist Herman Meyer.
Onderscheidingen
Meerdere onderscheidingen vallen
hem ten deel. In 1972 de ‘Wessel
Ilcken’-prijs. In 1978 de Cultuurprijs
van de Stad Utrecht. Hieraan verbon-
den was het de bedoeling dat Gijs een
vast jazz- en educatief podium zou
opzetten. Dat werd het SJU Jazzpo-
dium. In 1983 de VARA Jazz Award.
In 1995 de Zilveren Stadspenning
van Utrecht. In de Jazz Poll, werd hij
gekozen tot de beste baritonsaxofonist
van de Nederlandse Jazz.
Toen Gijs 40 jaar muziek maakte, was
Anton Geesink er ook bij. Hij zei:
“Samen opgegroeid in wijk C, voor
ons was het niet zo vanzelfsprekend
dat we goed terecht zouden komen.
Wij hebben moeten knokken om te
worden wat we wilden worden en wat
we ook geworden zijn. Ze noemen jou
eigenwijs, maar dat is de mentaliteit
waarmee we zijn grootgebracht. Mis-
schien heb je daardoor wat minder
brood op de plank, maar door je
eergevoel voorop te stellen heb je de
vreugde in je eigen muziek gehouden
en dat neemt nooit iemand van je af.”
(Enkele dagen geleden kwam ik een
mooie toepasselijke uitspraak tegen:
‘Beoordeel iemand niet op z’n wortels,
maar op zijn vruchten’.)
Langzaamaan begon Gijs op gezond-
heid in te boeten, spelen werd moeilij-
ker, soms te zwaar. Bijna vijftig jaren
lang was er dagelijks het herhalend
oefenen op de saxofoon, niemand keek
daarvan op, het was heel gewoon, het
hoorde erbij. Het werd almaar stiller
aan de 1e Achterstraat, geen uitge-
blazen toonklanken die een rimpel
voortbrachten op het water van de
aanliggende grachten. Een voorlaatste
zondag van de maand, het is een war-
me en zonnige dag, 21 mei, de sluisjes
blijven dicht, de luiken gesloten, het
water staat stil. Gijs heeft zichzelf (uit)
gevonden, hij is op tournee. Wat nam
Gijs mee; hij was niet gemakkelijk,
volgde zijn eigen pad, deed geen con-
cessies, spil in het Utrechtse jazzleven.
Wat liet Gijs ons na; passie voor goede
en oprechte muziek door een bevlogen
musicus en componist. Gijs Hendriks
was een rasmuzikant. Op z’n Uteregs
gezeg, Gijs, goed gedaan jochie!
Uitvaart
Zaterdag 27 mei mochten wij Gijs
uitzwaaien. Zijn uitvaart was vanuit
Crematorium Domstede. De weg
hierheen was niet gemakkelijk te vin-
den, na omzwervingen in dit nieuwe
stadsdeel restte mij niet anders dan de
weg erheen te vragen. Er was echter
niemand op straat, alle straten waren
verlaten. Gelukkig trof ik iemand die
z’n hond aan het uitlaten was en mij
de weg kon duiden. Bij het wegrijden
viel mijn oog op het straatnaambord
‘Sonny Rollinsstraat’. In opperste ver-
bazing reden we door de muziekwijk
waar alle grote jazzmusici worden
genoemd, ons afvragend: “heeft Gijs
hierin de hand gehad?”
Peter J.van Es, Dronten
Van ‘Uteregs jochie’ tot jazzlegende
Op de laatste zaterdag van de maand, het is een koude maar zonnige dag, bevalt Sien van haar
eerste kind. Samen met Willem zijn zij de trotse ouders van een zoon, Gijsbertus Stefanus. Het is 26
februari 1938, Gijs Hendriks is geboren, in de Utrechtse Wijk C, Varkenmarkt 27bis. Twee jaar later
verhuist het gezin Hendriks naar de Laan van Chartroise 99, in latere jaren wordt deze omgenummerd
naar 163 en nu nummer 175.
De Oud-Utrechter - Dé gratis krant voor de echte Utrechter
Dinsdag 27 juni 2017
pagina 11
Gijs Hendriks (1938-2017)
1...,2,3,4,5,6,7,8,9,10 12,13,14,15,16
Powered by FlippingBook