De Utrechter Week 40 - page 1

U
Dé g r a t i s k r an t voo r de e ch t e Ut r e ch t e r
Oplage: 55.300 ex.
Het leven net na de oorlog
was hard, maar ongecompli-
ceerd. Het gezin stond cen-
traal. Vader ging ‘s morgens
naar zijn werk, met zijn boter-
hammentrommeltje achter op
de fiets en zijn tas geklemd
aan de stang; moeder runde
het huishouden en voedde de
kinderen op. In de wintertijd
zat het hele gezin ‘s avonds
gezellig bij elkaar in de huis-
kamer rond de kolenhaard,
want dat was de enige plek
waar het in huis aangenaam
warm was.
De kolen konden per mud (1 hl)
besteld worden. Dat gebeurde in de
zomer of in het najaar, maar in ieder
geval moest het kolenhok in oktober
helemaal gevuld zijn. De stelregel
in die tijd was, dat voor de aanvang
van de winter het spek in de kuip; de
aardappelen in de kelder en de kolen
in het hok moesten zijn! Er kon per
week voor gespaard worden, maar
meestal werd gebruik gemaakt van
de zomeraanbieding: bij afname van
tenminste tien mud een korting van
één gulden per mud.
Kolenhok
De vrachtwagen vol zakken met kolen
kwam voorrijden en de kolenboer kon
aan het werk. Deze kolensjouwers,
die natuurlijk een lichamelijk zeer
zwaar beroep hadden, waren vaak
helemaal zwart van het stofgruis van
de kolen. Soms droegen zij een in
vieren gevouwen kolenzak op het
hoofd om zich enigszins tegen het
kolenstof te beschermen. Ondanks dat
waren hun gezichten roetzwart van het
gruis. De kerels gingen bij de vlakke
houten laadvloer van de wagen door
de knieën en zetten de bruine juten
zakken van een halve mud op hun
schouder. Zo sjouwden ze de kolen
naar het kolenhok. Zo’n kolenhok
bevond zich meestal onder het huis,
in de tuin, in de schuur en of op ‘het
plaatsje’ achter het huis. Als er geen
‘achterom’ was, moesten de pikzwarte
zakken door de gang en de keuken
naar het schuurtje gebracht worden.
Dat betekende vaak weer een extra
schoonmaakbeurt. Bij ons in de Jacob
Grimmstraat in Oog in Al bevond het
kolenhok zich, gelukkig voor mijn
moeder, in het schuurtje, dus konden
de kolensjouwers via het poortje hun
lading daar uitstorten. Onderin het
kolenhok zat een schuifje, waardoor je
met een kolenschepje (ovaal met een
kort houten handvat) de kolenkit kon
volscheppen. Dat was meestal mijn
werk, als jongste zoon. Plezierig was
het zeker niet, want als het regende of
sneeuwde, kon het erg lang duren. Dus
schepte je ook wel eens met de kit
zelf, wat natuurlijk weer niet mocht,
want dan sleet de bovenkant van de kit
weg. Die kit had zijn vaste plek naast
de haard. Werd het vuur in de kachel
minder, dan werd het klepje bovenin
opengedaan en konden er wat kolen
op het vuur gegooid worden.
Mica raampjes
De plattebuiskachel en potkachel
hadden langzamerhand plaats gemaakt
voor de kolenhaard. De zwarte
kolenkachel, met die doorzichtige
mica raampjes, was echt de koning in
de kamer. Elke vrijdag werd hij door
moeder met kachelpoets bewerkt, tot
hij glom als een spiegel (Bij de ge-
emailleerde kolenhaarden was dat niet
meer nodig). De mica ruitjes werden
het liefst schoongemaakt met koude
thee. Onderin zat de asla, die regelma-
tig geleegd moest worden. Boven de
asla zat een rooster, dat je met behulp
van de kachelpook heen en weer kon
schudden om de as naar beneden te
laten vallen, zodat er nieuwe zuurstof
bij de kolen kon komen. Het onderste
deurtje kon geopend worden om met
de pook de as tussen de spijlen van
het kolenrooster weg te halen. Aan de
zijkant van de kachel zat een hendel
om de kachel ‘hoog’ of ‘laag’ te zet-
ten. Het voordeel van antraciet was,
dat de haard ‘s nachts kon aanblijven.
Hij werd heel laag gezet en kon de
volgende morgen na even schudden,
meestal door moeder, dan weer op de
hogere stand gezet worden.
Toch kwam het weleens voor dat ‘s
nachts het vuur uitging. Dan kwam je
in de steenkoude kamer en moest de
kachel opnieuw aangemaakt worden.
De resterende kooltjes werden eruit
gehaald. Op de bodem kwamen
proppen krantenpapier met wat dunne
latjes aanmaakhout. Bovenop het
hout gingen wat kolen en dan werd
de krant aangestoken. Vervolgens
wachten tot het hout ging branden en
de kolen gingen gloeien.
Stank
De kachel gaf een bepaalde stank in
huis, maar de warmte voelde behaag-
lijk aan. Van centrale verwarming in
alle kamers was geen sprake, zodat de
kachel vaak de enige warmtebron was.
De asla werd dan geleegd en de as
kon eventueel gebruikt worden voor
het tuinpad en de stoep, als die door
de sneeuw of ijzel erg glad waren
geworden.
Overdag stond er vaak een keteltje
water zachtjes te stomen, met daar-
voor een rekje met te drogen wasgoed.
Ook kwam het voor dat men boven de
kachel een ‘spin’ had hangen, waaraan
ook wasgoed opgehangen kon worden
zoals beddengoed, lakens en slopen.
Die ‘spin’ kon omhooggetrokken
worden door middel van een touw
en een katrol, die aan het plafond
hing. Onder de haard lag een grote
geëmailleerde plaat met daaronder
een asbest plaat. Niemand wist toen
nog dat asbest schadelijk was. Op
de schoorsteenmantel stonden wat
foto’s en een klok (meestal Junghans).
Boven de schoorsteenmantel hing
een worteldoek. Het was een kleurige
doek met franje, waarvan het patroon
op wortelhout lijkt. Op de worteldoek
zag je vaak een koperen salamander,
spin of een grote spiegel.
Breien
‘s Avonds, tijdens de wintermaanden,
schaarde het hele gezin zich rond die
kachel. Vader zat in zijn ‘luie stoel’
aan de ene kant de krant te lezen en
moeder, in een wat kleiner stoeltje,
zodat ze wat beter rechtop kon zit-
ten, aan de andere kant. Zij zat dan
vaak te breien of kousen te stoppen.
Soms vroeg moeder aan een van de
kinderen: “Wil je even ophouden?”
En dan wist je als kind precies wat er
bedoeld werd.
Lees verder op pagina 3.
Gezellig bij elkaar rond de kolenhaard
Dinsdag 3 oktober 2017 . Jaargang 8, nr. 20
Deze week o.a.:
Toon Eijkman
Pag. 5
Utrecht in
vogelvlucht
Pag. 5
La Courtine
Pag. 9
Snellere
weg...
Pag. 13
Kolenboer Jacobs bracht zakken kolen thuis in Ondiep (foto: Het Utrechts Archief)
Oplage: 55.30 ex.
Meer informatie:
Donaudreef 25
Utrecht
Dag en nacht bereikbaar
voor directe hulp na
overlijden(030) 262 2244
Geertekerkhof 3
3511 XB Utrecht
06 45 363 220
altinguitvaarten.nl
Hiske Alting &
Pauline Res
alting uitvaarten
ruimte voor afscheid
Wilt u uw woning verhuren en bent u op zoek naar:
Nette huurders?
Expats?
Tijdelijke huurders?
Meer financiële zekerheid?
Informeer dan vrijblijvend naar wat wij voor u kunnen betekenen!
| 030 - 760 33 94
1 2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,...16
Powered by FlippingBook