De Utrechter Week 44 - page 7

MUSEUM
VAN ZUILEN
MUSEUM
WIJK C
Tegenwoordig wil Utrecht zich graag
profileren als ‘Regenboogstad’, waar
iedereen erbij hoort en diversiteit hoog
in het vaandel staat, maar dat is niet
altijd zo geweest. Dat blijkt wel uit het
oude scheldwoord Utrechtenaar voor
homoseksueel, de uitdrukking van
achter de Dom en de geschiedenis van
de sodomieprocessen van 1730-31. De
ruïnes van de Domkerk waren tot ver
buiten Utrecht bekend als een ontmoe-
tingsplaats voor mannen op zoek naar
liefde van andere mannen.
Meegluren
In Nederland was homoseksualiteit
op zichzelf niet verboden. Wel was
in 1911 het berucht geworden artikel
248bis aan het Wetboek van Strafrecht
toegevoegd. Het artikel was bedoeld
om de jeugd te beschermen tegen ho-
moseksuele ‘verleidingen’ en verbood
seksueel contact tussen personen van
hetzelfde geslacht onder 21 jaar.
Met artikel 248bis in de hand con-
troleerde de zedenpolitie bekende
ontmoetingsplaatsen. Met gênante
situaties tot gevolg, getuige poli-
tieverslagen van agenten die door
schuttingen meegluurden en zichzelf
als onderdeel van undercoverwerk
aanboden als ‘lokhomo’. Zo ook in
Utrecht, waar contacten onder meer
plaatsvonden bij het urinoir onder het
postkantoor op de Neude en in het
Oorsprongpark. De laatste plek was
onderdeel van ‘de baan’, een al zeker
sinds de jaren ‘30 bekende wandelrou-
te rond Utrecht waar homo’s anoniem
op zoek gingen naar seksueel contact.
Tolerant
In Wijk C was jarenlang een bekende
ontmoetingsplaats bij het urinoir van
café Van Wegen in het Paddemoes. In
de volksbuurt werd over het algemeen
tolerant omgegaan met homoseksuele
buurtbewoners. Zolang deze zich maar
een beetje aanpasten aan de mores van
de wijk, hoorde iedereen erbij. “Ik heb
hier altijd met veel plezier gewoond
en nooit problemen gehad”, vertelt een
buurtbewoner die nooit een geheim
van zijn geaardheid heeft gemaakt. “Ik
ben zelfs bij een aantal buren langs
gegaan, nog net niet om te vertellen
dat ik homo was, maar gewoon om
me voor te stellen en dan kwam het
vanzelf ter sprake. Eigenlijk woonden
er best veel in de buurt, waaronder
een stel dat heel openlijk was. De hele
buurt kwam bij ze over de vloer.”
Wijk C is ook al sinds jaar en dag het
hart van de Utrechtse homohoreca,
met de bekende discotheek de Roze
Wolk, later uitgebreid met het café De
Wolkekrabber (nu café Kalff), en net
aan de overkant van de Oudegracht
Bodytalk. Wellicht hebben de inspan-
ningen van de eigenaars van deze
gelegenheden bijgedragen aan de over
het algemeen goede houding van Wijk
C tegenover de LHBTI-gemeenschap.
Vermoeden
Uiteraard is niet iedereen altijd zo
tolerant geweest. Een buurtbewoon-
ster vertelt hoe haar zoon in de jaren
‘60 op 26-jarige leeftijd ‘uit de kast
kwam’ en zijn vriend mee naar huis
bracht. “Als moeder heb je altijd een
vermoeden. Er zijn van die dingen
waaraan je merkt dat hij anders is.
Maar het is onze zoon en we hebben
het geaccepteerd.” Ze was toen al
verhuisd naar Overvecht en dat is mis-
schien maar goed ook. “Ik had er niet
bij mijn vader mee moeten aankomen.
Die had ons de deur uit gegooid. Die
was gewoon van ‘een man is een man,
een vrouw een vrouw’.” Er werd na-
tuurlijk wel gepraat in de buurt. “Maar
er waren er genoeg, die waren het ook
hoor! Maar de meesten kwamen er
niet voor uit, anders werd je flikker
genoemd.”
Tentoonstelling
De geschiedenis van de emancipatie
van LHBTI’ers en de vooroorde-
len over dit onderwerp zijn het
thema van de nieuwe tentoonstelling
‘Vreemd Volk - 100 jaar seksuele
diversiteit in Utrecht’ in het Neder-
lands Volksbuurtmuseum. Met de
tentoonstelling wil het museum laten
zien hoe er in Utrecht werd en wordt
omgegaan met mensen met een andere
seksuele voorkeur of genderidentiteit
in brede zin. In de geschiedschrijving
is altijd veel meer aandacht geweest
voor de mannelijk homoseksuali-
teit, maar waar mogelijk komen alle
aspecten van niet-heteroseksuele
identiteiten aan bod. Speciale aandacht
is er voor de houding in de volksbuurt.
Het museum wil dit onderwerp vanuit
verschillende invalshoeken tonen
en de bezoeker aansporen daarin de
eigen positie te bepalen. Er is dan ook
uitgebreid ruimte voor reflectie en
discussie.
Archief
Voor de tentoonstelling heeft het
museum zich gebaseerd op bronnen
uit het eigen archief, interviews met
betrokkenen, samenwerking met een
stagiair van de Universiteit Utrecht die
onderzoek heeft gedaan naar dit on-
derwerp en informatie die is aangele-
verd door de café’s Kalff en Bodytalk
en diverse organisaties zoals het COC
en LHBTI-erfgoedorganisatie IHLIA.
Vrijdag 24 november zal burgemeester
Van Zanen de tentoonstelling feestelijk
openen. Daarna zal de tentoonstelling
te zien zijn tot en met half april 2018.
Rond de tentoonstelling zullen diverse
activiteiten met als thema seksuele en
genderdiversiteit worden georgani-
seerd. Nederlands Volksbuurtmuseum,
Waterstraat 27-29.
Jaap Hoeve;
Foto’s collectie NVBM
Bronnen: eigen onderzoek en archief
NVBM
Heleen Weijkamp, De coming-out van
een stad, De ontwikkeling van het ho-
moseksuele uitgaansleven in Utrecht
van 1930 tot heden. Afstudeerscriptie
Universiteit Utrecht, 1994
Met de beslissing van de Rijksoverheid en de Nederlandse Spoor-
wegen hun publiek voortaan genderneutraal aan te spreken, is de
discussie over gender- en seksuele identiteit weer actueel. Dit
onderwerp is echter van alle tijden. Utrecht kent een rijke geschie-
denis van discriminatie, acceptatie en emancipatie van lesbiën-
nes, homoseksuelen, biseksuelen, transgenders en interseksuelen
(LHBTI). Enkele jaren geleden werden in Zuilen en Leidsche Rijn
nog homo- en lesbische stellen weggepest door buurtbewoners.
De Oud-Utrechter - Dé gratis krant voor de echte Utrechter
Dinsdag 31 oktober 2017
pagina 7
Foto van Kees van der Berg van de eerste Utrechts Canal Parade
‘Een man is een man, een
vrouw een vrouw’
Groep Wijk C-ers voor de kruidenierszaak van Boshuis in de Koningstraat,nr.25.V.l.n.r.: Annie v.Zutphen,Marie,Mw.Hussen,Johan
Hofman (Pikvoel),Jaan Hussen (met baby),Trui Hussen,Albert (aangenomen kind),Koffiebaas Boshuis (Bergstraat),Jacobus Hen-
drikus Bronius,Tony v.d.Wurf,Marie de Ruiter,Jochem Hofmans (kind),Trui Kragten.
1,2,3,4,5,6 8,9,10,11,12,13,14,15,16
Powered by FlippingBook