Met ‘toko op wielen’ langs Indische Nederlanders

Al sinds de Tweede Wereldoorlog hebben we woningnood. Oplossingen werden ook bedacht zoals in de jaren ‘40 werd het verplicht inwoning te nemen als een woning meer kamers had dan gezinsleden. Eind jaren veertig kwamen de mensen uit voormalig Nederlands-Indië die ook gehuisvest moesten worden. Die werden meestal onder gebracht in pensions. Daar kregen de mensen gekookte aardappels, spruitjes, bloemkool, stamppot etcetera. Dat is een hele overgang, als je gewend ben aan Indische eten.

Er waren bedrijven die complete Indische gerechten leverden in rantangs. Dat zijn 4 à 5 kleine pannetjes op elkaar die in een soort frame zitten. In het onderste pannetje zat heet water. Deze rantangs werden dan dagelijks afgeleverd bij de Indische klanten met een abonnement.

Volkswagenbus

Helaas was dat niet overal beschikbaar. Bij de meeste pensions mochten de mensen niet zelf koken, omdat ze bang waren voor brandgevaar. Gelukkig waren er ook pensions waar ze zelf hun eigen maaltijd mochten bereiden. Maar in die tijd waren er heel weinig toko’s of winkels waar je Indische ingrediënten kon kopen, vooral als je niet in de stad woonde.

Onze vader heeft toen een Volkswagenbus aangeschaft en ingericht als een Warung Keliling. Zeg maar een soort toko op wielen. Met deze bus gingen we vanuit Rotterdam op pad langs pensions en afgelegen plaatsen en Ambonezenkampen.

Als kind heeft dat heel veel indruk op me gemaakt, mensonterend hoe bij sommige locaties de mensen waren gehuisvest. Hele kleine kamers of ruimtes, sommige gescheiden met een groot gordijn of kartonnen platen, en dan nog eens vaak zonder ramen. Heel triest en deprimerend.

Respect

Wat ik toen nog niet wist, dat de meeste mensen alles achter hebben moeten laten. Daarbij hadden ze traumatische ervaringen met de Jappenkampen en later de Bersiap-tragedie. Gezinnen met vier kinderen in twee kleine kamers…

Wat ik me herinner is onder andere dat er een man was die in Indië een heel groot accountantskantoor met heel veel medewerkers had. Die moest hier in Nederland opnieuw examen doen! Een ander was hoofdcommissaris bij de politie. Die moest hier de straat op. Dat heeft hij geweigerd. Hij is heel hard gaan studeren en is inkoper geworden bij het Ministerie van Defensie waar hij tot zijn pensioen heeft gewerkt.

Ik zag iemand geknield op de grond zitten en was verwonderd wat hij aan het doen was. Zijn buurman deelde mij mee dat hij aan het bidden was. Dat was mijn aller-
eerste ontmoeting met een moslim.

Tijdens het afleveren van een bestelling in een Ambonezenkamp zag ik in een kamer een toiletbril hangen met een portret van Koningin Juliana er in!

Helaas heb ik verhalen gehoord en situaties gezien die ik liever niet wil vermelden. Ik heb enorm veel respect voor de Indische Nederlanders hoe ze het hebben gered ondanks alle tegenslagen, trauma’s en onbegrip.

Rob van Olphen

robvanolphen@icloud.com